پرونده

سیا گفت سینما رکس را ساواک آتش زد

سیا گفت سینما رکس را ساواک آتش زد

کار‌تر نمی‌خواست سر قضیهٔ حقوق بشر فشاری به شاه وارد شود... برژینسکی گفت شاه آدم ماست و باید به هر قیمتی شده پشتش بمانیم. هیچ سازش و مصالحه‌ای در کار نبود و قرار شد ما هر کاری لازم شد در حمایت از او بکنیم...بعد از جمعۀ سیاه گفتم کار شاه دیگر واقعا تمام است. این جنگی بود میان او و مردمش و در چنین جنگی امکان نداشت او غالب شود...شاه گفته بود آمریکایی‌ها و روس‌ها تصمیم گرفته‌اند ایران را به حوزه‌های نفوذ مجزا تقسیم کنند. ما جنوب را بر می‌داریم که بیشترین مقدار نفت را دارد و شوروی‌ها هم شمال را.

ادامه مطلب
سفیر اسرائیل مخالفت مذهبی‌‌ها را پیش‌بینی کرده بود

سفیر اسرائیل مخالفت مذهبی‌‌ها را پیش‌بینی کرده بود

شبه سفارت اسرائیل در ایران یک‌جور انباری بود...دیپلمات اسرائیلی گفت جدی‌ترین خطر پیشاروی شاه عناصر مذهبی هستند...انقلاب که شد یکی از نگرانی‌های بزرگ ما از دست دادن پایگاه‌های رصد آزمایش‌های موشکی شوروی بود...نیکسون و هنری کیسینجر دلشان نمی‌خواست بدانند شاه مشکلات داخلی دارد...مملکت دوتا حزب داشت که ما بهشان می‌گفتیم حزب‌های «بله حضرت آقا» و «درست می‌فرمایید حضرت آقا»... نظام سیاسی سلسله ‌مراتبی شاه، حکومت بالا بر پایین، چیز مسخره‌ای بود ــ چیزی کاملاً بی‌معنا.

ادامه مطلب
۵۰ هزار آمریکایی در ایران بودند

۵۰ هزار آمریکایی در ایران بودند

یک بار سفیر گفت دکترهای فرانسوی آمده‌اند بالاسرش و شاه دارد وصیت‌نامه می‌نویسد...عراق خطری بود که ما برای توجیه خریدهای شاه پیش می‌کشیدیم چون خطر دیگری وجود نداشت. من که قضیهٔ عراق را جدی نمی‌گرفتم...اگرچه هنوز هیچ نشانی از ناآرامی‌های سیاسی نبود، اما کلی از مردم بابت مسائل اقتصادی دلخور و دلواپس بودند...واکنش شاه در قبال تورم، واکنش معمول تمامیت‌خواه‌ها بود، مهار قیمت‌ها به زور و به فرمان...گفتم آنجا هیچ اقتصاددانی نیست که به شاه بگوید چطور باید مهار توسعهٔ بی‌حساب کشورش را به دست بیاورد.

ادامه مطلب
آمریکا درباره دوام شاه هیچ تردیدی نداشت

آمریکا درباره دوام شاه هیچ تردیدی نداشت

کارمند سی‌آی‌ای می‌گفت حکومت شاه از شوروی هم استبدادی‌تر است...مخالفان شاه راحت رو نشان نمی‌دادند... شخص شاه کاملاً منطقهٔ ممنوعه بود. من از خودم می‌پرسیدم چطور آدمی که در ایالات متحده دکترا گرفته و برگشته به ایران تا کارش را بکند یا یک تاجر، می‌پذیرد که حتی نتواند در مورد مالیات‌های داخلی یا خدمات عمومی ناکافی و نامناسب دولت اعتراض کند...خودبزرگ‌بینی شاه در آن دوران مانع تشخیص این می‌شد که در مورد مخالفت‌های داخلی گرفت‌‌وگیرهایی هست.

ادامه مطلب
گفت‌وگوی تاریخ ایرانی با اتابک فتح‌الله‌زاده: شوروی استالینی بهشت زحمتکشان نبود

گفت‌وگوی تاریخ ایرانی با اتابک فتح‌الله‌زاده: شوروی استالینی بهشت زحمتکشان نبود

نظام شوروی ترکیبی از جباریت، استبداد و به خصوص در زمان فرمانروایی استالین حکومت مطلقه چنگیزخانی بود...آنان که گرفتار زندان‌ها و اردوگاه‌های استالینی (باغبان شادمانی خلق‌ها) شده بودند، همه‌شان به لحاظ روانی در مقابل سیستم امنیتی شوروی درهم شکسته شده بودند...پس از ماجرای فرقه دموکرات آذربایجان و مساله امتیاز نفت به شوروی، نطفهٔ شک و تردید روشنفکران ایرانی به استالین و شوروی بسته شد...در فقدان فضای باز سیاسی بود که جنایات استالین و نظام هیولایی‌اش در سایه قرار گرفت.

ادامه مطلب
بابک امیرخسروی در گفت‌وگو با تاریخ ایرانی: آذربایجان در گلوی استالین گیر کرد

بابک امیرخسروی در گفت‌وگو با تاریخ ایرانی: آذربایجان در گلوی استالین گیر کرد

هدف استالین سلطه بر آذربایجان و کردستان و وارد کردن این بخش ایران به اقمار شوروی بود...فرقه دموکرات آذربایجان یک جنبش آزادیخواهانه و ملی نبود... استالین لحظه به لحظه رویداد‌های آذربایجان را دنبال می‌کرد و دستور صادر می‌کرد...ماجرای آذربایجان برای استالین به صورت یک مهره شطرنج، در صحنه داد و ستدهای سیاسی جهانی وی بود... قوام‌السلطنه از نادر کسانی است که استالین را فریفت و متوجه شد که فرقه دموکرات یک ابزار برای فشار سیاسی به ایران بود... با بستن قرارداد نفت، استالین پشت فرقه دموکرات را خالی کرد.

ادامه مطلب
دایی یوسف، بهادر بود یا اسکندر؟/ مرثیه و ارثیه استالین برای چپ‌های ایرانی

دایی یوسف، بهادر بود یا اسکندر؟/ مرثیه و ارثیه استالین برای چپ‌های ایرانی

خلیل ملکی، استالین را نه بهادر که «اسکندر سرابی که لنین توانست از انرژی او به درستی استفاده کند» توصیف کرده بود...نگرانی احسان طبری از فقدان استالین بدین جهت بود که «مائوتسه دون دعوی رهبری جنبش جهانی را بعد از استالین داشت»...حزب توفان هنوز هم خروشچف را «روباه مرتد» می‌داند که «در سخنرانی مخفی خود، تمامی مبارزات استالین و پرولتاریا را زیر حملات ناجوانمرادنه خود قرار می‌دهد.»...سوال آندره ژید هنوز برای مخاطبین چپ تازگی دارد که «آخر تا کی باید تائید کنیم؟»

ادامه مطلب
گفت‌وگوی تاریخ ایرانی با پاول گابل: ایران جادۀ بزرگ استالین بود

گفت‌وگوی تاریخ ایرانی با پاول گابل: ایران جادۀ بزرگ استالین بود

استالین به دنبال گسترش انقلاب روسیه به داخل ایران از طریق جنبش جنگل بود...تردید دارم که ایرانی‌های کمونیست می‌خواستند کشور خودشان را کنترل کنند، در عوض مایل بودند جذب امپراطوری «قدرتمند» اتحاد جماهیر شوروی شوند...سیاست‌های لنین در قبال ایران حتی پیشروانه‌تر از استالین بود، حداقل در مساله گسترش قلمرو اتحاد جماهیر شوروی...تمرکز بر غرب ایران و یک «آذربایجان یکپارچه» استراتژی‌ای بود که استالین دنبال می‌کرد...دیدگاه‌های استالین در خصوص اهمیت ایران برای مسکو در تفکر امروز روسیه نیز جای دارد.

ادامه مطلب
گفت‌وگوی تاریخ ایرانی با محمدحسین خسروپناه: چپ ایرانی دچار کیش شخصیت استالین شد

گفت‌وگوی تاریخ ایرانی با محمدحسین خسروپناه: چپ ایرانی دچار کیش شخصیت استالین شد

توده‌ای‌ها کیش شخصیت استالین را محکوم و چریک‌های فدایی از استالین دفاع کردند...فداییان خلق آگاهی درستی درباره اردوگاه‌های کار اجباری نداشتند. دیکتاتوری شاه و اختناق سیاسی حاکم بر جامعه ایران و همچنین جهان دوقطبی به آن‌ها و دیگر مبارزان داخل کشور اجازه و فرصت نمی‌داد که بتوانند کار تحقیقی همه‌جانبه‌ای به عمل بیاورند و پی به واقعیت‌ها ببرند. آن‌ها اردوگاه کار اجباری را چند سال کار بدنی روشنفکران خائن و منحرف می‌نامیدند...تلقی چپ‌های جدید از استالین، مبتنی بر نشریات و تبلیغات شوروی بود.

ادامه مطلب