۴۰ سال ۴۰ روز – سال ۷۰

۱۴ دی ۱۳۹۷ | ۱۳:۴۶ کد : ۶۵۵۱ دیگر رسانه‌ها
 ۴۰ سال ۴۰ روز – سال ۷۰
 «ویژه‌نامه روزنامه همشهری به مناسبت چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب»

***


طغیان خزر و روزهای پراضطراب ساحل‌نشینان

درنگ
طغیان خزر و روزهای پراضطراب ساحل‌نشینان

اسدالله افلاکی؛ دبیر گروه زیست‌بوم


ساحل خزر: تابستان سال70 و درست در روزهایی که باید میزبان هزاران گردشگر باشد به یکی از نگران‌کننده‌ترین سواحل دریایی تبدیل شد تا آنجا که ساکنان حاشیه این دریا روزها و شب‌های پراضطرابی را پشت سر گذاشتند. ماجرا از طغیان خزر و پیشروی آب به سمت نوار ساحلی آغاز شد.

نخستین بار زنگ خطر پیشروی آب خزر را مهندس مفیدی - استاندار وقت گیلان - اول تیرماه 1370 به صدا درآورد. مفیدی با اعلام پیشروی آب خزر گفت که سطح آب خزر تا سال 2000 میلادی یک متر افزایش می‌یابد. این مدیر ارشد دولتی همان روز تأکید کرد با توجه به وضعیت موجود به اهالی حاشیه دریا نسبت به پیامدهای پیشروی آب خزر هشدار داده‌ایم.

 خزر در آن زمان به کابوسی برای حاشیه‌نشینان این دریا تبدیل شد. مسئولان با هشدارهای متعدد نسبت به بروز خسارات احتمالی اعلام کردند پیشروی آب خزر موجب از بین رفتن اراضی ساحلی و واحدهای مسکونی ساحلی به‌خصوص در مناطق متراکم شهری در شهرهایی نظیر تنکابن، ‌آشوراده، رامسر، محمود آباد و چالوس می‌شود. فراتر از این هشدارها، پیشنهاد جابه‌جایی روستاهای ساحلی به نقطه‌ای دیگر مطرح شد. مسئولان می‌گفتند روستاها باید به نقطه‌ای منتقل شوند که حداقل یک متر نسبت به دریا مرتفع باشند.

 در آن زمان، مسئولان دولتی تلاش می‌کردند برای مهار خزر راهکاری بیندیشند؛ پدیده‌ای که تا آن زمان، سابقه نداشت. با همین نگاه، شهردار وقت انزلی، پنجم تیرماه 70، از اقدامات ضربتی برای جلوگیری از پیشروی دریا و جبران خسارات در منطقه انزلی خبر داد و گفت: 6میلیارد ریال اعتبار به‌منظور جلوگیری از پیشروی آب خزر در نوار ساحلی و رودخانه‌های شمال اختصاص یافته است. 

این اعتبار توسط وزارت نیرو در مناطق ساحلی حاشیه مرداب و بخشی از اراضی کشاورزی که در معرض خطر قرار گرفته‌اند هزینه خواهد شد. انصاری تأکید کرد: 350واحد مسکونی در جزایر شهیدبهشتی، طالقانی، میان پشته، 30باب مغازه در شنبه بازار و 2واحد آموزشی در انزلی در خطر آب‌گرفتگی قرار دارند ضمن آنکه بیش از 700هکتار از اراضی کشاورزی انزلی هم به‌دلیل پیشروی آب آسیب دیده‌اند. شهردار انزلی گفت که از سال 56 تا‌کنون (سال 70) آب خزر بیش از 230سانتی‌متر بالا آمده و روند افزایش ادامه دارد.

خزر همچنان پیشروی می‌کرد و آرامش را بر مسئولان و مردمان گیلان و مازندران حرام کرده بود. هر روز خبری از پیشروی خزر رسانه‌ای می‌شد. برای نمونه، 12تیرماه، جهان‌بخش، معاون عمرانی استاندار گیلان گفت: براثر بالا آمدن آب دریای خزر 6منطقه شهری و 40منطقه روستایی دچار خسارت می‌شوند. او همچنین از خسارت دیدن 1200هکتار مزارع برنجکاری در خط ساحلی خبر داد و گفت: حدود 30واحد تجاری و 350واحد مسکونی در سطح شهرها، غیرقابل سکونت شده‌اند. همان روز، مهندس جزایری، مدیرکل برنامه‌ریزی و امور شهری ضمن بازدید از خط ساحلی دریا در منطقه نوشهر و کورکورسر گفت: 45درصد از واحدهای مسکونی و تاسیسات دولتی در نوار ساحلی نوشهر به‌ویژه در شمع ساحل، کورکورسر و دهنو به‌دلیل تداوم پیشروی آب خزر درمعرض خطر جدی قرار دارند ضمن آنکه پیشروی آب 500خانه مسکونی در تنکابن را تخریب کرده یا در حال تخریب است.

موج‌های خشمگین خزر همچنان بی‌محابا نوار ساحلی را درمی‌نوردید و گاه رفت‌وآمد شهرنشینان حاشیه ساحل را مختل می‌کرد. شرایط روزبه‌روز وخیم‌تر می‌شد به‌طوری که 18تیرماه، وحشت بر شهر آستارا سایه افکند. موج‌های عظیم بر در و دیوار ساختمان‌های شهر می‌کوبید و لحظه‌لحظه زندگی مردم شهر با بیم و اضطراب در آمیخته بود. اظهارات مسئولان شهر هم حاکی از آن بود که آنها نیز همچون سایر شهروندان در بیم و هراس به سر می‌برند. ازجمله آنکه معاون فرماندار آستارا گفت که اگر آب دریا به پیشروی خود ادامه دهد اکثر نقاط شهر به زیر آب می‌رود به همین دلیل تمام دستگاه‌ها برای مقابله با خسارات احتمالی در آماده‌باش کامل به سر می‌برند.

این حال و روز ساحل‌نشینان خزر در تیرماه 70بود هر چند که خزر طی سال‌های بعد با معضلات دیگری مواجه شد؛ معضلاتی که بیش از هر چیز دخالت‌های انسانی در آن سهیم است.

 ماجرا چه بود؟

ماجرای پیشروی خزر چه بود؟ بالا آمدن آب خزر اما از سال 56 آغاز شد و تا سال70 سطح آب خزر حدود 2متر بالا آمد. کارشناسان هیدرولوژی آن زمان گفتند که میزان آب رودخانه‌هایی که به خرز وارد می‌شود ازجمله آب ولگا افزایش یافته و همین علت بالا آمدن آب خزر است. برخی دانشمندان نیز علت بالا آمدن خزر را نتیجه زلزله سال 69 در گیلان اعلام کردند که مرکز اصلی آن در دریای خزر قرار داشت. یازدهم تیرماه 70 دکتر نوگل، محقق و زمین‌شناس درباره بالاآمدن سطح دریا گفت: با توجه به اینکه پیشروی آب در مناطق مختلف، به یک میزان نیست و با هم تفاوت دارد این پیشروی می‌تواند ناشی از عوامل فشردگی و چین خوردگی زمین باشد که امری طبیعی است و در سایر دریاها هم ازجمله ارتفاعات «تراسای» در سواحل دریای عمان شاهد این پدیده هستیم. او اعلام کرد که اعداد و ارقام نشان می‌دهد در 40هزار سال گذشته هر سال حدود 2میلی‌متر سواحل بالا آمده است.

خانم وراویچ، دانشمند روسی‌الاصل که در آن زمان مشاور علمی در امور شوروی و اروپای شرقی در مجله نیوساینتیست چاپ لندن بود اما معتقد بود که دریای خزر ازجمله دریاهایی است که سطح آب آن به‌طور طبیعی در دوره‌های زمانی بالا و پایین می‌رود. وراویچ گفت: طبق اطلاعات موجود مشکل کنونی دریای خزر از حدود 40سال پیش آغاز شده اما در اواسط دهه 1950میلادی سطح آب خزر سیر نزولی داشته است. با وقوع این پدیده، مسئولان برنامه‌ریزی مرکزی در مسکو به این نتیجه رسیدند که آب خزر به‌دلیل برداشت بیش از حد آب - برای کشاورزی - از رودخانه‌هایی که به خزر می‌ریزد سیر نزولی داشته است.در همان زمان کارشناسان محلی ترکمنستان اما به دولت شوروی اعلام کردند که تنزل آب خزر طبیعی است و جای نگرانی نیست. باوجوداین، دولت شوروی بی‌توجه به این نظرات تصمیم به جبران آب خزر گرفت. آنها با انحراف برخی رودخانه‌های سیبری - که به قطب سرازیر می‌شدند - آب این رودخانه‌ها را به سمت خزر هدایت کردند. علاوه براین، سدی روی خلیج معروف به قره بوقاز گل واقع در نزدیکی دریای خزر احداث و آب آن را به خزر منتقل کردند درحالی‌که همان زمان دانشمندان ترکمنستان با ساخت سد به‌شدت مخالف بودند. اکنون که آب خزر بالا آمده و تمام تاسیسات حاشیه دریا در سواحل ترکمنستان در حال غرق شدن است، مشخص شده که مخالفت دانشمندان ترکمنستان درست بوده و نیازی به دخالت در خزر نبوده است. وراویچ اشتباه مقامات شوروی را یکی از دلایل بالا آمدن آب خزر اعلام کرد وگفت: باید با بررسی منطقه از یک فاجعه بزرگ جلوگیری شود.

* موج‌های خشمگین  خزر همچنان بی‌محابا نوار ساحلی را درمی‌نوردید و گاه رفت وآمد شهرنشینان حاشیه ساحل را مختل می‌کرد

***

 

رستاخیز بیضایی

رستاخیز بیضایی

بهرام بیضایی در پشت صحنه مسافران

مسعود پویا، روزنامه نگار


بهمن 1370، دهمین جشنواره فیلم فجر، در سال حضور «ناصرالدین شاه آکتور سینما» (محسن مخملباف)، «نرگس» (رخشان بنی‌اعتماد)، «نیاز» (علیرضا داودنژاد) و «خانه خلوت» (مهدی صباغ‌زاده)، این «مسافران» (بهرام بیضایی) بود که چشم داوران جشنواره را خیره کرد. بهروز افخمی عضو هیأت داوران جشنواره دهم، ماجرا را چنین روایت کرد: «وقتی مسافران را دیدیم آن را در سطحی بالاتر از تمام فیلم‌های جشنواره یافتیم. نظرمان این بود ک=====ه این بهترین فیلم بیضایی و بهترین فیلم جشنواره است.» در نهایت اما بنا به توصیه یا مصلحت، سیمرغ‌ها اینگونه تقسیم شد: بهترین فیلم: نیاز، بهترین کارگردانی: رخشان بنی‌اعتماد (نرگس) و بهترین فیلمنامه: اصغر عبداللهی و حسن قلی‌زاده (خانه خلوت). 

با این همه بیشترین سیمرغ را سازندگان مسافران به خانه بردند: 
- بهترین بازیگر نقش اول زن (جمیله شیخی) 
- بهترین باریگر نقش مکمل مرد (مجید مظفری) 
- بهترین صدابرداری (محمود سماک‌باشی، یدالله نجفی) 
- بهترین فیلمبرداری (مهرداد فخیمی) 

و جایزه ویژه هیأت داوران به بهرام بیضایی به خاطر مهارت تحسین‌برانگیز در کارگردانی مسافران. لحظه‌ای که کارگردان مسافران برای گرفتن سیمرغ از دست وزیر وقت ارشاد روی سن رفت، لحظه باشکوهی برای دوستداران بیضایی بود. مسافران به عنوان امیدبخش‌ترین فیلم بیضایی روایت تبدیل آیین عروسی به مراسم سوگواری است. در آستانه عروسی ماهرخ (مژده شمسایی)، ظاهرا خواهرش مهتاب (هما روستا) و خانواده‌اش در تصادف کشته می‌شوند. آنها آینه‌ای به همراه می‌آوردند و حالا که اثری از آینه نیست مادربزرگ (جمیله شیخی) مرگشان را باور ندارد. در انتهای فیلم مردگان به همراه آینه گمشده به مراسم می‌آیند و عزا به شادی مبدل می‌شود. 

چنین فیلم امیدبخشی از بیضایی تلخ‌اندیش می‌توانست نشانه‌ای از امید فیلمساز به تغییر و بهبود شرایط اجتماعی- سیاسی هم باشد. توصیف بیضایی از فیلمش هم همین رویکرد را نمایان می‌ساخت: «مسافران جشن پیروزی زندگی بر مرگ است و باروری بر قحطسالی».

اما  همین فیلم فاخر و امیدبخش برای اکران عمومی دچار جرح و تعدیل شد. ممیزی مسافران، چنان به بیضایی گران آمد که سیمرغ بلورینش را به ارشاد پس فرستاد. 10 سال بعد نسخه کامل مسافران در سینما سپیده اکران شد.

این همان نسخه به نمایش درآمده در جشنواره دهم بود و در این فاصله 10ساله، بیضایی تنها یک فیلم دیگر به کارنامه‌اش اضافه کرده بود.


 نخستین دوسالانه نقاشی

علی بختیاری،  کیوریوتور 
 
نخستین دوسالانه نقاشی ایران پس از انقلاب برگزار شد. این رخداد از تاریخ 28 آبان تا 28 آذر 1370در موزه هنرهای معاصر تهران، فرهنگسرای نیاوران و مجموعه فرهنگی آزادی برقرار شد. 264هنرمند با 393 اثر به مرحله نهایی این دو سالانه راه یافتند که در نهایت 16هنرمند برگزیده این رخداد شدند. ابوالقاسم خوشرو، معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد وقت در مقدمه کتاب دوسالانه می‌نویسد: «مرکز هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با تکیه بر ویژگی‌های جامعه انقلابی ایران و با هدف حمایت از الگوهای متحول و ارزشمند هنری، همه تلاش و کوشایی خود را برای تقویت جریان رو به رشد و فراگیر «هنر انقلاب اسلامی» به‌کار بسته و با تأکید بر این باور که هنر انقلاب اسلامی با بهره از پدیده «ایمان»، شایستگی ‌یافته تا به سبک و سیاقی نو و «خودبسا» تبدیل شده و راه آینده را «به پای خود» پوید، به مساعی خود ادامه دهد».


دعوای دلشدگان


علی حاتمی و حسین علیزاده سر صحنه دلشدگان

مسعود میر،روزنامه نگار


مادر در خانه بود اما گویی دلش چنان شکست که همه دلشدگی‌ها در یک آن با شلیک توپ دعوا، به دریای قهر ریخت. اینها چه ربطی دارد به ساخته دهه هفتادی علی حاتمی؟ ربطش بازمی‌گردد به نخستین تجربه سینما رفتن دونفره با پدر بعد از یک دلخوری خانوادگی زن و شوهری. مادر در خانه ماند و پدر برای پایان دعوا دست پسرش را گرفت تا در سالن تاریک سینما فراموش کند آنچه را که چند ساعت قبل در خانه رخ داده بود. نمک زندگی شده بود بهانه کشف سینمایی که برای یک پسر بچه 9ساله غریب بود و البته خواستنی؛ دلشدگان از تیتراژ و رؤیای احمدشاه برای اینکه کاش همه صداها آهنگ بود و همه حرف‌ها ترانه. من غمگین و پر از ترس با همین رؤیای شاه قاجار غرق شدم در دلشدگان. آواز استاد شجریان و عاشقی‌های شاهزاده ترک نابینا را هم که به این ترکیب اضافه کنید نتیجه‌اش چیزی نمی‌شود جز دلدادگی به فیلمی که هنوز و همیشه جذاب است و میخکوب کننده. معجزه علی حاتمی با آن سناریوی دلنشین، بازی‌های حیرت‌انگیز، آهنگسازی بی‌رقیب و البته صدای آسمانی ثبت شده بود تا سینمای ایران در دنیای موسیقی همیشه تحفه‌ای مقبول برای رو‌کردن داشته باشد. بعد از سینما زندگی دوباره به خانه ما بازگشت، پدر لبخند زد و مادر دلخوری‌هایش را با مهربانی همیشگی جارو کرد.

 

***

حجامت؛ سنتی محبوب درمانی مشکوک

در سال 1370 اختلاف ‌نظر پزشک‌ها و مردم درباره طب سنتی به رسانه‌ها کشیده شد

 

سمیرا رحیمی

اختلاف نظر میان متخصصان طب سنتی و علم پزشکی مدرن بر سر اثرگذار بودن درمان‌های طب سنتی و شیوه‌های درمانی جدید، سابقه‌ای طولانی دارد. حجامت در ابتدای دهه 70، به‌عنوان یکی از این درمان‌های سنتی پرطرفدار به موضوعی جنجالی تبدیل شد زیرا بسیاری باور داشتند این درمان خطرات سلامت زیادی برای انسان به‌دنبال دارد. درحالی‌که ادعای حجامتگران نشان از پرطرفدار بودن این درمان داشت؛ به گفته آنها، در سال 1370 بیش از 5 میلیون‌نفر برای حجامت به مراکز نه‌چندان بهداشتی حجامت مراجعه کرده ‌‌بودند.

حجامتگران ادعا داشتند این تکنیک باعث درمان بیماری‌هایی مانند بیماری‌های قلبی، چربی، قند‌خون، ناراحتی‌های پوستی، بیماری‌های کبدی و کلیوی، آرتروز، میگرن و سردرد‌های شدید، ناراحتی عصبی، آسم، بیماری‌های دهان و دندان و چشم می‌شود. در مقابل، پزشکان اجرای غیربهداشتی حجامت را که معمولا در مراکزی بدون تجهیزات کامل و به‌دور از اصول بهداشتی انجام می‌گرفت، عامل انتقال ویروس ایدز، هپاتیت و مالاریا می‌دانستند.

پزشکان همچنین اعتقاد داشتند خونی که از حجامت از بدن خارج می‌شود تفاوتی با خونی که از رگ گرفته می‌شود ندارد، تنها تفاوت در این است که خون حجامت دور ریخته می‌شود. کیهان در سال 1370 میزان دورریز خون در حجامت را سالانه 500هزار لیتر اعلام کرده بود. این میزان خون در شرایطی دور ریخته می‌شد که مسئولان سازمان انتقال خون، 300هزار لیتر خون را برای نجات جان ده‌ها هزار بیمار نیازمند از مرگ حتمی، کافی می‌دانستند و معتقد بودند اهدای خون بیشتر، علاوه بر فواید سلامتی برای اهداکننده، از میزان واردات 10میلیون دلاری محصولات خونی به کشور خواهد ‌کاست.

اختلاف‌نظرها و نگرانی‌ جامعه پزشکی در نهایت باعث شد رئیس‌جمهور وقت، هاشمی رفسنجانی، دستور پیگیری و تحقیق درباره حجامت را صادر کند. براساس این دستور، طرحی پژوهشی توسط معاونت آموزشی و پژوهشی سازمان انتقال خون آغاز شد تا در آن اثرات مثبت یا منفی روش درمانی سنتی حجامت با مطالعه روی 900 بیمار مورد بررسی قرار گیرد. در دستور رئیس‌جمهور درباره بررسی حجامت نوشته شده بود اگر قرار به ادامه یافتن درمان حجامت است، برنامه‌ای قابل‌قبول برای اجرای آن ارائه شود.

***

نویسنده نمی‌میرد

نویسنده نمی‌میرد


میلاد حسینی، روزنامه نگار


خوگرفتن... ناچاری... تن‌آسایی... 3عاملی که باعث شده ‌است ساکنان خانه ادریسی‌ها هیچ‌گاه خانه را ترک نکنند. 4نفر ساکنان و صاحبان خانه‌اند که توانِ رفتن ندارند حتی در میانه هیاهو و بحران؛ خانم ادریسی که زنی کهنسال و باوقار است و روزبه‌روز جوان‌تر می‌شود؛وهاب نوه خانم‌ادریسی که پس از زند‌گی و تجربه در خارج از کشور به عشق‌آبادِ داستان برگشته در سی‌سالگی و مدام به رحیلا، عمه زیبای فقیدش فکر می‌کند؛ لقا دخترِ خانم ادریسی و عمه وهاب که مانندِ خواهرش از زیبایی بهره‌ای نبرده اما وضعیتِ خانه چیزی را درونِ او زنده می‌کند تا بنشیند پای پیانو. و یاور... خدمتکاری پیر و وفادار که عضوی جدانشدنی از خانواده شده. و البته دیگرانی در داستان که خانه را اشغال می‌کنند و بعضی‌های‌شان آن‌قدر خودی می‌شوند که تن‌آسایی و ناچاری را از این چهار نفر می‌زدایند. قهرمان شوکت زنِ تنومندی با لباسی تماما زرد و روحیه‌ای عدالت‌جو، قباد که در جوانی دل‌بسته به خانمِ ادریسی بوده و حسرت روزهای رفته در او تکرار می‌شود، و رکسانا که چهره‌ای تمثیلی‌ است در داستان و صورتی بسیار شبیه رحیلا دارد.

«خانه ادریسی‌ها» رمانی ا‌ست پرشخصیت و پرقصه که در شهری فرضی به نام عشق‌آباد می‌گذرد و ورود گروه تازه‌به‌قدرت ‌رسیده یکنواختی زند‌گی‌شان را تغییر می‌دهد و البته موجودیت‌شان هم به خطر می‌افتد. چرا که تازه‌واردان می‌خواهند حق ستم‌دید‌گان را از ثروتمندان بگیرند و همین باعث ورود و حضور بیگانگان در خانه ادریسی‌ها می‌شود. این ورود نقطه عطف داستانی‌ است که باعث می‌شود آدم‌هایی غرق‌شده در خاطرات و گذشته دورشان، مجبور شوند مدارا کنند با جهان تازه‌ای که حادث شده.

خانه ادریسی‌ها یکی از مهم‌ترین رمان‌های منتشر شده در سال ۷۰ بود و نویسنده‌اش غزاله علیزاده پیش از این رمان داستان بلند «دو منظره» را در کتابی اوایلِ دهه60 منتشر کرده بود و در فضای ادبیاتِ داستانی حضوری جدی داشت. غزاله علیزاده متولدِ مشهد بود و در 43‌سالگی رمانی درخشان نوشت که بدل شده‌است به یکی از مهم‌ترین آثارِ داستانی ما. روایتی قدرتمند با نثری تمیز و بی‌نقص که می‌شود بارها و بارها خواند و کاری که داستان‌نویس در دلِ یک رمان با نثرِ فارسی کرده مرور کرد.

به «خانه ادریسی‌ها» که فکر می‌کنم چه چیزی یادم می‌آید؟ نخستین چیز حسادتم نسبت به توانایی خیره‌کننده نویسنده در زبان است. بله دقیقا از کلمه حسادت استفاده می‌کنم و اگر قرار باشد یک‌بار به چیزی حسودی کنم، آن‌چیز نثرِ غزاله علیزاده است. او در «خانه ادریسی‌ها» نشان می‌دهد چه مهارت و اشرافی بر کلمات دارد و چگونه می‌تواند کارکردِ موردنظرش را از دلِ زبان بیرون بکشد بی‌آن‌که قصه در ورطه زبان‌ورزی بیفتد و از ریتم خارج شود. انتخاب علیزاده در کلمات کاملا هوشمندانه‌ است و همین یکی از دلایل حسرتی‌ است که از جوان‌مرگی او در 47‌سالگی باقی مانده. اما او رمانی ماندگار از خودش به‌جا گذاشته و این یعنی حیاتِ ابدی نویسنده.
 

***

اداره اماکن در سال1370 فعالیت‌های پرشماری داشت

سال برخورد

لیلا شریف

سال70 نقطه پایانی بر فعالیت‌های کمیته بود. برای ساماندهی امور با ادغام شهربانی، ژاندارمری و کمیته انقلاب اسلامی، زمینه برای تولد نیروی انتظامی مهیا شد. با شروع کار نیروی انتظامی یکباره فعالیت اداره اماکن عمومی که قبلا زیرنظر کمیته بود، اوج گرفت و با عنوان اداره اماکن نیروی انتظامی دست به تدوین ضوابطی برای حفظ شئونات اسلامی در تالارهای عروسی، شرکت‌های ‌خصوصی، فروشگاه‌های صوتی و تصویری، مانتوفروشی‌ها و... زد و با افرادی که این اصول را زیر پا می‌گذاشتند، برخورد می‌کرد.

ضوابط جدید برای برگزاری عروسی

در سال70 برای برگزاری مراسم عروسی در تالارها باید یک فرم از طرف صاحب تالار و خانواده داماد پر می‌شد و آن را تحویل اداره اماکن می‌دادند.

 رعایت شئونات اسلامی و جلوگیری از ایجاد مزاحمت کاروان‌های عروسی برای مردم جزو اهداف اولیه تهیه‌کنندگان این فرم بود. ناگفته نماند جز این فرم، افرادی که درخواست برگزاری مراسم عروسی داشتند باید یک سند یا دفتر بسیج خود را در اختیار اداره اماکن قرار می‌دادند و بعد از تمام‌شدن مراسم آن را پس می‌گرفتند.

چشمی روی درها ممنوع شد

عبدالله محمدی چهره‌ای بود که در آن سال به‌عنوان رئیس اداره اماکن ناحیه انتظامی تهران بزرگ نامش در رسانه‌ها مطرح بود و هر ازگاهی در گفت‌وگو با رسانه‌ها از اقدامات سازمانش صحبت می‌کرد. بستن 12شرکت خصوصی به‌علت رعایت نکردن شئونات اسلامی خبری بود که عبداللهی از آن به‌عنوان بخشی از فعالیت‌های اداره اماکن در آن سال نام برده و درباره قواعدی که شرکت‌های خصوصی باید آن را رعایت می‌کردند، اینگونه توضیح داده بود: «شرکت‌هایی که روی درهای ورودی خود از چشم‌بین استفاده می‌کنند، باید نسبت به جمع‌آوری آنها اقدام کنند. شرکت‌های خصوصی موظفند درهای شرکت را تا زمانی که کار اداری انجام می‌دهند و در محل شرکت حضور دارند، باز بگذارند».

برخورد با مانتوفروشی‌های مشکوک

مسیر فعالیت‌های اداره اماکن در کنار بررسی فعالیت‌های چاپخانه‌ها، فروشگاه‌‌های صوتی و تصویری و آرایشگاه‌های زنانه به مانتوفروشی‌ها هم کشیده شده و حتی صدور حکم پلمب بعضی از مانتوفروشی‌ها و درج آن در رسانه‌ها باب شده بود. رعایت نکردن شئونات اسلامی و نداشتن مجوز مهم‌ترین دلایل برای صدور حکم پلمب یک مانتو‌فروشی- یا به قول مردم آن زمان مانتوسراها- به شمار می‌آمد، اما بودند فروشگاه‌هایی که حکم پلمب واحد صنفی‌شان با اتهاماتی همچون همکاری با عوامل گره‌ خورده بود.

موضوع برخورد با مانتوفروشی‌ها چنان جدی شده بود که روزنامه کیهان در آن سال‌ها هر ازگاهی خبری از آنها را چاپ می‌کرد و از مانتوفروشی‌های درگیر با موضوع فساد خبر می‌داد؛ «مانتوسرای آناهیتا واقع در میدان هفت‌تیر به‌علت همکاری با مراکز فساد به دستور مقام قضایی تعطیل و پلمب شد. پرونده چند مانتوسرای دیگر نیز در دست بررسی است که در صورت اثبات همکاری آنان با باندهای اشاعه‌دهنده فساد، پلمب خواهند شد.» 
 

***

همیشه پای انتقال پایتخت در میان است

اولین زمزمه‌های انتقال پایتخت از تهران، سال 64 به گوش رسید و با آغاز دهه ۷۰ جدی‌تر از قبل برسر زبان‌ها افتاد اما به‌خاطر هزینه‌ها و نبود مطالعات کارشناسی هیچ‌گاه به نتیجه نرسید

حامد فوقانی؛ خبرنگار

 شاید به نوعی فرار از زیر بار مشکلات بوده باشد؛ هرگاه که بحث انتقال پایتخت از تهران به شهری دیگر طی 2دهه‌و‌نیم اخیر مطرح شده است. آن هنگام که حل مسائل سیاسی، اقتصادی و زیست‌محیطی مرکز ایران برای بسیاری از مسئولان پیچیده شده درنهایت یکی از راهکارهایی که پیش‌روی‌شان قرار گرفته بود انتقال پایتخت بوده است. اولین زمزمه‌های انتقال پایتخت، سال ۱۳۶۴ و همزمان با دویستمین سالروز پایتختی تهران مطرح شد. بعد از پایان جنگ تحمیلی این موضوع دنبال شد، اما راه به جایی نبرد. ولی یکی از بزرگ‌ترین موج‌های انتقال پایتخت از تهران به شهری دیگر، ابتدای دهه 70 از راه رسید؛ با این مقدمه که برای کاهش مشکلات زیست‌محیطی، ترافیک و تأمین نیازمندی‌های شهروندان، دست‌کم باید مراکز اداری به جایی دیگر کوچ کنند. البته پیش از این سال هم، در 23آبان 68 جلسه بررسی شهر تهران با پیشنهاد منتقل‌شدن پایتخت همراه شده بود. آن زمان، وزرای مسکن و شهرسازی، کشور، نیرو، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست و شهردار وقت تهران در حضور مرحوم آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی -رئیس‌جمهور وقت- به بحث راجع به مشکلات ناشی از رشد بی‌رویه جمعیت، آلودگی هوا، تخریب محیط‌زیست، مسائل مربوط به فاضلاب و ساختار نادرست بخش‌هایی از مناطق مسکونی شهر پرداختند. درنهایت انتقال مراکز سیاسی و اداری ازجمله راه‌های احتمالی برای کاهش مشکلاتی بود که پس از پایان جنگ تحمیلی گریبان تهران را می‌فشرد.

بازهم مدیریت یکپارچه در آغازین روزهای کاری سال 69، هیأت دولت با چنین پیش‌مقدمه‌ای کلیات طرح انتقال مراکز سیاسی و اداری کشور از تهران را به تصویب رساند و اما حدود 9ماه بعد و در 21آذر‌ماه سال 69 تمرکززدایی از پایتخت تیتر یک روزنامه‌ها شد. استناد روزنامه‌ها در آن هنگام، صحبت‌های محمد سعیدی‌کیا -وزیر راه وقت- بود که خبر از مصوبه انتقال واحدهای صنعتی، گمرکی و تحقیقاتی تهران در آینده‌ای نزدیک را اعلام کرده بود. سرانجام در اول خرداد‌ماه 70 چنین طرحی به تصویب هیأت وزیران رسید. با وجود این، خیلی زود کارشناسان علوم شهرسازی، اقتصادی و فرهنگی وارد میدان شدند و مشکل اصلی تهران را  در برنامه‌ریزی و راهکار را در قدرت‌دادن به شهردار دانستند؛ درست مثل پاریس، لندن، رم، وین و... . در روزهای نخست سال 70 و زمانی که شهرهای کشور خود را برای بازسازی پس از جنگ آماده می‌کردند، برخی صحبت‌های جالبی مطرح می‌کردند. به‌طور نمونه عده‌ای مبنای تأکیدشان برای انتقال مراکز اداری و سیاسی و کارخانه‌ها به کلانشهری دیگر مثل اصفهان، نبود رودی بزرگ همچون تایمز و نس در تهران بود؛ درصورتی که نخستین زمزمه‌های صرفه‌جویی و جدی گرفته شدن خشکسالی به گوش می‌رسید. در این میان، کارشناسان امر باب ایجاد مدیریت یکپارچه شهری را باز کرده بودند و چاره رفع مشکلات تهران را تحقق چنین مسئله‌ای می‌دانستند.

تمرکز‌گرایی اینکه بسیاری از بهترین امکانات موجود ایران در تهران جمع شده است، در خرداد 70 روی بورس بود؛ به‌ویژه از منظر درمانی و آموزشی. اما غلامحسین کرباسچی-شهردار وقت تهران- راهکار را نه در انتقال پایتخت بلکه برطرف کردن معضل بوروکراسی می‌دانست. او از سوی دیگر دائم عنوان می‌کرد همه مشکلات و معضلات تهران قابل حل است. او گفته بود: «اگر یک‌دهم آنچه باید برای ایجاد یک‌ مرکز سیاسی جدید سرمایه‌گذاری شود -اعم از سرمایه‌گذاری ریالی، ماشین‌آلات و مصالح ساختمانی، نیروی انسانی و...- را در تهران سرمایه‌گذاری کنیم، معضلات تهران در مدت زمان کمتر به‌گونه‌ای حل می‌شود که زندگی در آن قابل تحمل باشد». این تفاسیر هنوز که هنوز است ارائه می‌شوند. از یک طرف برخی می‌گویند تهرانی‌ها برخوردارند و با انتقال پایتخت، دیگران نیز برخوردار خواهند شد، از طرف دیگر عده‌ای بر این باورند که انتقال پایتخت برای رفع مشکلاتش در هر حدی، هزینه‌های سنگینی به‌دنبال دارد که همان منابع مالی می‌تواند مشکلات را بسیار کمرنگ کند و از آن طرف برخی می‌گویند باید راه ورود به تهران یا هر پایتخت دیگری تنگ شود و هرکسی که در پایتخت با امکانات موجود زندگی می‌کند، باید هزینه‌هایش را هم بپردازد.

سهم برخورداری تهران در لابه‌لای پژوهش‌های صورت‌گرفته برای طرح انتقال پایتخت، آماری از سه‌دهه 40 تا 70 در مورد تهران (منتشر‌شده در سال 70) به‌دست آمده بود که در برخی از مقالات از آنها تحت عنوان «تهران‌سالاری» یاد می‌شد. این عنوان به‌گونه‌ای، هم بر آفت پایتخت تلقی می‌شد و هم محروم شدن دیگر شهرها.



مُسکنی قابل هضم 
باآغاز تیرماه سال 70 کم‌کم نظرات کارشناسی درباره پیچیدگی‌های انتقال پایتخت اوج گرفت. مصطفی بهزادفر -معاون آن هنگام دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت و یکی از اساتید صاحبنام این عرصه هم‌اکنون- معتقد بود که تمرکز یا عدم‌تمرکز به‌ معنای اینکه چیزی را از یک‌ ظرف برداریم و در ظرف دیگر بگذاریم نیست؛ این مسئله پیچیده‌تر از این حرف‌هاست. او در گفت‌وگویی اظهار کرده بود: «حاد‌شدن مسئله تهران دلیل اول پیدایش این طرح است و دلیل دوم آن نیز به‌نظر من نشناختن مسئله تهران است. طرح انتقال پایتخت می‌تواند برای درد تهران یک ‌مسکن باشد ولی ما بایستی مسکنی را انتخاب کنیم که بیمار بتواند آن‌ را هضم کند. کسانی که می‌گویند ما به‌زور می‌بریم اشتباه می‌کنند زیرا خود تمرکز در تهران با زور به‌وجود آمده و باید زوری فراگیرتر از آن وجود داشته باشد».

30هزار میلیارد تومان در دهه 70 با همه اینها آخرین بار در 12شهریور امسال جلسه شورای ساماندهی مرکز سیاسی و اداری کشور و تمرکز‌زدایی از تهران به ریاست اسحاق جهانگیری -معاون اول رئیس‌جمهور- برگزار شد. جهانگیری در این مورد اعلام کرد: باید دید آیا طرح انتقال پایتخت به سرانجام می‌رسد یا نظرات کارشناسی قابل اهمیت جلوی یک‌موضوع کلی با ابهام فراوان را می‌گیرد؟ بخش زیادی از ابهامات به هزینه چنین انتقال پرخرج و پرتبعاتی برمی‌گردد. حال اگرچه برآوردهای مختلفی برای انتقال پایتخت وجود دارد اما هنوز یک برآورد رسمی با جزئیات منتشر نشده است. فقط یک برآورد ۳۰ هزار میلیارد تومانی در دهه 70 اعلام شده است. این رقم در ابتدای دولت یازدهم به 100هزار میلیارد تومان افزایش یافت و اکنون باید دید که با رشد قابل توجه نرخ ارز و تورم، برآوردها از چه ارقامی سخن می‌گویند.
 

***

روز شمار انقلاب، سال 1370

راز انتقال 22جنگنده عراقی به ایران

درنگ
راز انتقال 22جنگنده عراقی به ایران


مجید مهرابی دلجو؛ دبیر گروه سیاسی


فروردین: اکبر هاشـــمی‌رفــسنجانی رئیس‌جمهور در یک گفت وگوی اختصاصی با سردبیر مجله آلمانی اشپیگل که به جنگ اول خلیج فارس (حمله نظامی عراق به کویت و به تبع آن ورود حمله هوایی گسترده آمریکا به عراق و به دنبال اخراج نیروهای عراقی از کویت) اشاره کرده و از او پرسیده بود آیا از شکست دشمن قدیمی‌تان خوشحالید، گفته بود: ما مایل بودیم اصلا جنگی اتفاق نمی‌افتاد. هاشمی‌رفسنجانی در این مصاحبه گفت که 600 میلیارد دلار خسارت مستقیم و 300میلیارد دلار خسارت غیرمستقیم جنگ هشت‌ساله را از عراق طلب داریم که باید با داوری سازمان ملل حل و فصل شود. سردبیر اشپیگل به هواپیماهایی که در جریان جنگ کویت از عراق به ایران منتقل شده بود اشاره کرد و پرسید این هواپیماها که آمریکایی‌ها گفته‌اند بیش از صدتاست قیمت زیادی دارد، آیا نمی‌خواهید اینها را برای پرداخت غرامت بعدی، گروگان نگه دارید؟ هاشمی رفسنجانی یادآوری کرده بود که تعداد اینها 22 هواپیمای جنگی است و تعدادی هم هواپیمای غیرنظامی، ما اینها را متعلق به مردم عراق می‌دانیم، ‌ حساب غرامت چیز دیگری است و جای خودش را دارد. به تبع جنگ خلیج‌فارس آواره‌ها و مهاجران کرد به مرزهای ایران هجوم آوردند. فروردین ماه سال 70 مدیرکل امور اتباع و مهاجرین وزارت کشور گفت از زمان شکست عراق در جنگ خلیج فارس و شروع درگیری‌های داخلی در این کشور 45 هزار نفر از اتباع عراق و 4 هزار نفر از ملیت‌های دیگر ساکن در این کشور به ایران پناهنده شده‌اند. با ادغام نیروهای شهربانی،  ژاندارمری و کمیته‌های انقلاب اسلامی،  تشکیلات واحد نیروی انتظامی جمهوری اسلامی تشکیل شد. رهبر معظم انقلاب 12 فروردین در دیدار حجت الاسلام نوری وزیر کشور و جمعی از مسئولین نیروی انتظامی کشور با ایشان، طرح تشکیلات تصویب شده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و لباس و درجات این نیرو را به وزیر کشور اعطا فرمودند.

اردیبهشت: رهبر معظم انقلاب در اجتماع هزاران نفری مردم مشهد ضمن استهزای ابراز تمایل آمریکا مبنی بر رابطه با ایران اعلام کردند: آنها با نظامی که ارزش‌های اسلامی را به‌عنوان حیاتی‌ترین خواسته‌های خود مطرح می‌کند هرگز روابط عادی نخواهند داشت. بحران مهاجران و آوارگان عراقی شدت گرفته است. هلال‌احمر جمهوری اسلامی با برپایی چندین اردوگاه در مناطق مرزی پاوه و پیرانشهر ضمن اسکان کردهای عراقی،  کمک‌های انسان‌دوستانه مردم را برای آنها ارسال کرد. راجر کوپر، شهروند انگلیسی که به جرم جاسوسی در زندان ایران بود آزاد شد. درباره آزادی او سران قوا 2سال قبل‌تر به اتفاق نظر رسیده بودند اما این تصمیم در سال 70 محقق شد. هاشمی رفسنجانی در این باره در خاطرات سال ۶۸ خود می‌گوید: «در جلسه سران قوا در دفتر آقای [مهدی] کروبی [رئیس مجلس شورای اسلامی] شرکت کردم. درباره راجر کوپر [انگلیسی متهم به جاسوسی] تصمیم‌گیری شد.» آیت‌الله محمد یزدی، رئیس قوه قضاییه در یک نشست خبری در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه آیا آزادی راجر کوپر ارتباطی با آزادی مهرداد کوکبی، تبعه ایرانی بازداشت شده در انگلیس داشته یا نه، گفت: هیچ‌گونه ارتباطی بین این دو نیست و هیچ‌گونه معامله سیاسی‌ای هم صورت نگرفته است. برای اولین‌بار ساعت رسمی کشور تغییر یافت. هیأت دولت اعلام کرد که با توجه به نظرخواهی‌های عمومی در مورد تاثیرات تغییر ساعت رسمی کشور،  از ساعت 24 روز 12اردیبهشت تا ساعت 24 روز 28شهریور ساعت رسمی کشور به میزان یک ساعت به جلو برده می‌شود.

   خرداد: حجت‌الاسلام یونسی، دادستان عمومی تهران در یک مصاحبه مطبوعاتی از دستگیری یک باند فساد اقتصادی خبر داد و گفت: در رابطه با توزیع کوپن‌های ارزاق عمومی در بازار آزاد، 16رئیس بانک، 7تن از معاونین،  8نفر از کارمندان بانک‌های صادرات و تجارت،  2تن از کارکنان وزارت بازرگانی و 12نفر از دلالان و فروشندگان کالاهای کوپنی دستگیر شده‌اند. برای مثال از یک قصاب در جنوب تهران هفتاد هزار برگ کوپن کشف شده است.

   تیر: سیاست ایران در تنش‌زدایی با کشورهای منطقه و جهان در دستور کار است. بعد از ماجرای جمعه خونین سال 66 و کشتار حجاج ایرانی به دست آل‌سعود، ‌علی‌اکبر ولایتی و سعود الفیصل وزیران خارجه ایران و عربستان در منا با یکدیگر دیدار کردند. ولایتی پیام رئیس‌جمهور ایران را تسلیم ملک فهد، پادشاه عربستان کرد. در مراسم راه‌اندازی ایستگاه ماهواره‌ای بومهن، مدیر امور ارتباطات ماهواره‌ای شرکت مخابرات درباره شایعه دریافت برنامه‌های تلویزیونی آمریکا و اروپا در ایران از طریق ماهواره گفت: امکان فرستادن ماهواره روی فضای کشور ما از طرف کشورهای غربی در قالب مجموعه مقررات و قوانین بین‌المللی وجود ندارد،  این فرضیه که این کار به صورت مخفیانه انجام شده باشد نیز منتفی است. 

   مرداد: علی‌اکبر ولایتی برای امضای توافقنامه حل اختلافات مالی ایران و فرانسه عازم پاریس شد. این اختلاف مربوط به وام یک‌میلیارددلاری ایران به فرانسه در دوران قبل از انقلاب بود. فرانسه دو‌سوم این وام را پرداخت کرده بود اما با تاخیر در پرداخت یک‌سوم باقیماند

کلید واژه ها: 40 سال 40 روز


نظر شما :